Patch Adams is bekend als vader van de Cliniclowns. Als arts runt hij een kliniek in Virginia, in Rusland richt hij weeshuizen op en in Madagaskar leidt hij verpleegsters op. Aan het eind van dit jaar komt er een film uit naar zijn autobiografie: 'Gesuntheit!' met Robin Williams in de hoofdrol. Wat heeft deze arts-clown leraren te vertellen en wat heeft gezondheidszorg met onderwijs van doen? Patch Adams en Susan Parenti zijn gastsprekers en entertainers op het Feest der Ontdekking.Patch Adams,
vader van de Cliniclowns Een interview met Henk Kooij
Patch Adams is bekend als de vader van de Cliniclowns. Als arts runt hij een kliniek in Virginia. In Rusland richt hij weeshuizen op en in Madagaskar leidt hij verpleegsters op. Aan het eind van dit jaar komt er een film uit over zijn leven, met Robin Williams in de hoofdrol. Hij droomt van een gezondheidsdorp in Virginia. Een dorp met een ziekenhuis met veertig bedden, een theater, woonruimte, een school voor de familieleden van de zieken en een biologisch dynamische tuin. Met grote scherpzinnigheid leert hij mensen wat de essentie is van de problemen waarmee ze zitten. En hij krijgt het voor elkaar om ze daarbij nog te laten lachen ook. De meest pijnlijke zaken worden in een ander licht gezet, een verrassend licht, waardoor de pijn die erop zit verdwijnt. Een gesprek met een bijzondere man die zich op eigen kracht uit een diepe depressie omhoog worstelde. "Ik ben in de rivier van het geven gedoken. De wallekant heb ik nooit meer bereikt en crisis zijn sindsdien aan mijn deur voorbij gegaan." Wat heeft hij ons, opvoeders en leraren, te zeggen?U gaat anders met uw vak om dan uw collega's.
"Mijn collega's gaan uit van het ziekteparadigma, ik ga uit van het vreugdeparadigma. Als je je op pijn richt blijven mensen langer ongezond, ze vereenzelvigen zich met de pijn, sterker nog, ze worden één en al pijn en genezen niet. Humor daarentegen is een sterke energie, die al het pijnlijke overrompelt en meetrekt in zijn vreugdestroom. Vandaar dat ik graag de clown-dokter ben en pleit voor meer clowns in ziekenhuizen. In Nederland zijn de Cliniclowns inmiddels een begrip."
Wat beweegt u?
"Toen ik zeventien was deed ik mijn eerste zelfmoordpoging. Maar ik ben er nog steeds! Dat komt omdat ik de creativiteit heb leren kennen, de creativiteit om er wat van te maken. Het leven is niet saai, vooral niet als je het met humor bekijkt. Humor werpt net dat andere licht op de zaak, waardoor iets wat zeer pijnlijk is opeens omgetoverd wordt in iets onnoemelijk moois, terwijl er feitelijk niets verandert behalve het gevoel in jezelf. Ik wil die ervaring delen met anderen. Vandaar dat ik de hele wereld over ga om te clownen met mensen in Rusland of Afrika, mensen die niets hebben, zodat ze hun pijn en ellende kunnen vergeten en om kunnen zetten in vreugde en creativiteit. Je moet eens kijken hoe mensen veranderen na een paar uur gein! Je ziet dat mensen hun leven anders gaan aanpakken. Humor heeft zoveel invloed dat niet alleen die dag, maar wel een jaar en misschien zelfs een heel leven erdoor verandert. De kern waarom mijn leven draait is: "Droom grote dromen en maak je dromen waar!"
Heeft gezondheid iets met onderwijs te maken?
"Alles! In het onderwijs worden we volgegoten met het pijnparadigma, onze creativiteit wordt afgeknepen, ons verlangen de dingen zelf te ontdekken wordt lamgelegd door structuren. Tegen de tijd dat je acht jaar wordt heb je al nergens zin meer in. Als je buiten wilt spelen, moet je je huiswerk maken. Hoezo gezond onderwijs? Het is allemaal fake als je de basisinstincten in kinderen dood knijpt opdat ze overal inzetbaar zijn, lekker flexibel in het economische systeem. Maar we brengen ze wel van hun eigen bestemming, hun eigen pad af, en dat is niet gezond. Het huidige onderwijs is een sluipende moordenaar, je ziet hem niet, hij werkt in stilte! Als je ouder wordt merk je het pas en dan zitten de patronen erin, dan kun je bijna niet meer veranderen. Dan heb je al je creativiteit en je humor nodig om nog iets van je leven te maken zonder dat je in al die starre structuren verdwaalt. Als ik naar mijn collega Susan Parenti kijk, die de 'School for Designing a Society' heeft opgericht dan zie je dat zij juist die basisinstincten laat prevaleren. De leerlingen kiezen wat ze zelf willen, moeten hun eigen plan maken, zelf uitzoeken hoe ze hun onderwijs in willen vullen en moeten dus ook zelf zorgen dat ze onderricht krijgen in datgene wat ze nodig hebben: ze scharrelen hun onderwijs dus zelf bij elkaar. Je ziet binnen een jaar dat kinderen die totaal niet wisten waar ze heen wilden weer hun richting kunnen bepalen en weer op hun bestemming zitten. Volgens mij de ideale school, waar humor en de kunst van het leven hand in hand gaan. Humor sluit serieuze dingen niet uit! Er is een wereld te winnen: er is maar één land en dat is de mensheid. Het zou zinvol zijn als die vredevolle gedachte in ons onderwijs zou worden ingebouwd."
Heeft u een oplossing voor de situatie waarin het onderwijs zich bevind?
"Ik weet maar een oplossing, actieve euthanasie! Zodat er nieuwe onderwijssystemen tot bloei kunnen komen! Jullie onderwijssysteem schijnt minder verschrikkelijk te zijn dan het onze maar voorals nog kan ik dezelfde diagnose stellen. Hoewel we in Amerika alle kennis hebben om het beter te doen is het onderwijs nog steeds een instituut waarin miljoenen kinderen hun levensvreugde verdrinken waardoor ze hun ware bestemming mislopen. We weten dat het leven van kinderen niet zo bedoeld was, toch doen we er niets aan. Want ook in het onderwijs hangen we aan het pijn-paradigma. De criminaliteits-cijfers bijvoorbeeld zijn heel hoog. Dat heeft alles te maken met zelfwaardering. Waarom worden kinderen crimineel? Omdat ze zo'n leuk leven hebben? Ze verkeerde ouders hebben? Wat ze missen is liefde en waardering. Die krijgen ze niet, vandaar dat ze in gangs terecht komen. Daar zoeken ze de veiligheid en waardering die hun thuis en op school onthouden worden. Daar vinden ze de status en het territorium die hun (schijn)zekerheid geven."
Kan onderwijs genezend zijn?
"Dat zou het moeten zijn! En dat kan het ook zijn, als je de juiste methodes toepast. Ik denk aan onderwijs in 'high energy' waarin kinderen leren zichzelf te genezen, onderwijs met humor die openheid schept, onderwijs waarin kinderen leren hun vragen en problemen zelf op te lossen. Werk vanuit ontspanning, houd serieuze kringgesprekken, maak op diep niveau contact met ieder kind, vorm geen groep met afzonderlijke, elkaar beconcurrerende leerlingen maar laat hen in vreugde en vrijheid leren binnen groepsverband. Zorg ervoor dat kinderen hun creativiteit kunnen blijven gebruiken zodat ze nieuwe dingen zelf ontdekken. Kauw niet alles voor maar geef goede instructies waardoor ze zelf kunnen ontdekken, dan denk ik dat we een mooie vorm van onderwijs krijgen.
Ook warme aandacht is heel genezend. Geef eens dan de een, dan de ander alle aandacht. Een leuk spelletje is afspreken wie vandaag in het zonnetje staat zonder het aan die persoon te vertellen.Probeer maar eens moeder blij te maken, doe eens alles wat ze vraagt, kijk maar eens wat er gebeurt! Doe dat ook eens met je kinderen, of voor vader, je zult zien wat een enorm verschil dit maakt.U heeft het Gesundheits Institute opgericht waar u mensen met terminale ziekten een mogelijkheid biedt om anders met de ziekte om te gaan. Hoe zou een school er uit zien waar men leert gezonder, creatiever met de samenleving om te gaan?
Die zou eruit ziet als de school van mijn collega Susan Parrenti. Het is een plaats waar leerlingen samen leven en leren weer contact te maken met hun eigen kern. De verbinding daarmee hebben te velen al op jeugdige leeftijd verloren. Mijn ideale onderwijs is zo ingericht dat kinderen leren leven vanuit hun eigen essentie.
Ook humor mag van mij een plaats hebben in het onderwijs. Dat is sinds Adam en Eva nog niet voorgekomen, dus het wordt eens tijd! In de clownpraktijk werken we vooral met humor die je dicht bij jezelf brengt, we lachen dus niet om anderen!
Kortom, ik pleit voor scholen waar kinderen hun eigen wensen leren ontwikkelen én realiseren, zodat ze kunnen zijn zoals ze bedoeld zijn en niet gevormd worden naar de wens van een ander. We hebben de middelen om onderwijs genezend te maken, dus waar wachten we nog op?Gesundheit! Patch Adams vader van de Cliniclowns
The School for Designing a Society
a project of teachers, performers, poets, and activists.Literatuur: Gesundheit, Patch Adams, The Healing Arts Press.